Leki na sen na receptę: rodzaje, ryzyko uzależnienia i rozsądny czas leczenia

Mocne leki nasenne i leki o działaniu uspokajającym w jednym zestawieniu

Tabela zbiera najważniejsze fakty z Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL) leków, które najczęściej pojawiają się w leczeniu bezsenności. Kategorię wydania podajemy według rejestru URPL.

Leki Z, benzodiazepiny i leki uspokajające: czym się różnią

Zolpidem i zopiklon to tzw. leki Z, nazywane czasem lekami nasennymi nowej generacji. Prawnie należą do tej samej grupy IV-P co benzodiazepiny i podobnie jak one mogą prowadzić do nadużywania i uzależnienia. ChPL każe przyjmować je w jednej dawce tuż przed snem i nie powtarzać dawki tej samej nocy. Benzodiazepiny o działaniu nasennym, takie jak estazolam, omawiamy szerzej w przeglądzie benzodiazepin.

Trazodon, mirtazapina i hydroksyzyna nie są lekami nasennymi w ścisłym sensie. Ich charakterystyki nie wymieniają bezsenności jako wskazania. Senność jest u nich działaniem, które lekarz może wykorzystać, gdy kłopoty ze snem towarzyszą depresji albo lękowi. Wybór takiego leku wynika więc z rozpoznania, a nie z samego problemu z zasypianiem.

Dlaczego leki nasenne przyjmuje się tylko kilka tygodni

Według ChPL leczenie zolpidemem i zopiklonem nie powinno przekraczać 4 tygodni, wliczając okres stopniowego odstawiania. Dłuższe stosowanie wymaga, by lekarz jeszcze raz ocenił stan pacjenta, ponieważ im dłużej trwa terapia, tym większe zagrożenie nadużywaniem i uzależnieniem. Przypadki uzależnienia zgłaszano częściej przy stosowaniu dłuższym niż 4 tygodnie. Ryzyko jest większe u osób z zaburzeniami psychicznymi oraz nadużywających alkoholu, leków lub innych substancji.

Przy zolpidemie po kilku tygodniach może dojść do tolerancji, czyli słabszego działania nasennego. Po odstawieniu obu leków może wystąpić bezsenność z odbicia, przejściowo silniejsza niż przed leczeniem. ChPL opisuje też niepamięć następczą oraz złożone zachowania w półśnie, takie jak prowadzenie samochodu albo przygotowywanie i jedzenie posiłków, których pacjent potem nie pamięta. Alkohol zwiększa to ryzyko.

Lek może działać jeszcze następnego dnia. Charakterystyka zolpidemu zaleca, by od zażycia tabletki do jazdy samochodem lub obsługi maszyn minęło minimum 8 godzin. Przy zopiklonie ostrzega przed prowadzeniem pojazdów, szczególnie w ciągu 12 godzin od przyjęcia. ChPL zolpidemu każe ostrzegać pacjentów, by w trakcie leczenia nie pili alkoholu. Łączenie leków Z z opioidami zwiększa ryzyko nadmiernego uspokojenia, zahamowania oddychania, śpiączki i zgonu.

Dlatego w przewlekłej bezsenności punktem wyjścia jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I), która pracuje z nawykami i myślami podtrzymującymi kłopoty ze snem. Lek nasenny bywa w tym planie krótkim wsparciem, a nie rozwiązaniem na miesiące.

Leki nasenne, które nie uzależniają: co mówią charakterystyki

Odpowiedź z dokumentów rejestracyjnych jest ostrożna. Żaden lek nie jest obojętny, ale część leków stosowanych przy bezsenności nie należy do substancji psychotropowych, a ich ChPL nie opisuje uzależnienia lub wprost mu przeczy.

ChPL trazodonu stwierdza brak dowodów na jego uzależniające działanie. Senność daje o sobie znać głównie na początku terapii, a z czasem zazwyczaj ustępuje. Trazodon nasila uspokajające działanie alkoholu i innych leków uspokajających, a w trakcie leczenia nie należy pić alkoholu.

ChPL mirtazapiny mówi, że lek nie powoduje uzależnienia, ale po nagłym zakończeniu długiego stosowania mogą pojawić się objawy odstawienne, najczęściej zawroty głowy, pobudzenie, lęk, bóle głowy i nudności. Najczęstsze działania niepożądane mirtazapiny to senność, uspokojenie, suchość w ustach, zwiększenie apetytu i masy ciała. W trakcie leczenia należy unikać alkoholu.

Hydroksyzyna jest lekiem przeciwlękowym o działaniu uspokajającym, a senność występuje po niej bardzo często. Jest przeciwwskazana u osób z wydłużonym odstępem QT lub czynnikami ryzyka jego wydłużenia oraz w połączeniu z lekami wydłużającymi QT, w tym z citalopramem i escitalopramem. W czasie jej stosowania należy unikać alkoholu.

Trazodon i mirtazapina to leki przeciwdepresyjne. Na starcie terapii oraz po każdej modyfikacji dawki może dojść do przejściowego nasilenia lęku i myśli samobójczych; dotyczy to zwłaszcza osób poniżej 25 lat. W takiej sytuacji od razu skontaktuj się z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Melatonina i preparaty na sen z półki aptecznej

Melatonina to hormon, który organizm wydziela wieczorem jako sygnał do snu. Circadin, czyli melatonina zarejestrowana jako produkt leczniczy, ma w ChPL wskazanie do krótkiej terapii pierwotnej bezsenności, przy której sen jest słabej jakości, u pacjentów w wieku 55 lat i starszych. Melatonina w suplementach diety jest w świetle prawa żywnością, nie lekiem, więc jej jakość sprawdza się według innych zasad. Więcej piszemy w artykule o melatoninie na sen.

Żadnego leku z tabeli, ani leków Z i benzodiazepin, ani trazodonu, mirtazapiny czy hydroksyzyny, apteka nie wyda ci bez recepty. Kupując je z nielegalnego źródła, ryzykujesz podrobiony produkt, którego skład i ilość substancji pozostają niewiadomą.

Jeśli sięgasz po preparat ziołowy albo z melatoniną, sprawdź w ulotce, czy możesz łączyć go z lekami, które już przyjmujesz, i nie łącz go z alkoholem.

Kiedy z bezsennością trzeba iść do lekarza

Zgłoś się do lekarza, gdy problemy ze snem trwają tygodniami, odbierają ci siły w ciągu dnia albo wracają mimo zmiany nawyków. Bezsenność bywa objawem innego problemu, na przykład depresji, zaburzeń lękowych albo bólu przewlekłego. Wtedy leczy się przyczynę, a nie sam sen.

Szczególnie nie zwlekaj, gdy:

• budzisz się wcześnie rano z poczuciem przygnębienia i nie możesz już zasnąć;
• w nocy pojawiają się napady lęku albo kołatanie serca;
• ktoś zauważył u ciebie głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu;
• bierzesz lek nasenny dłużej, niż ustalił lekarz, albo nie wyobrażasz sobie bez niego zasypiania;
• pojawiają się myśli o śmierci lub samobójstwie; wtedy pomoc jest pilna, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Recepta na leki nasenne online wyłącznie przy kontynuacji

Rozpoznanie przyczyny bezsenności i decyzja o włączeniu leku należą do lekarza na wizycie, a przy zaburzeniach psychicznych do psychiatry. W receptaai możesz złożyć wniosek o receptę na lek nasenny tylko wtedy, gdy leczenie już trwa i masz na to dokumentację. Wypełniasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Lekarz może odmówić; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły opisujemy na stronie e-recepty psychiatrycznej.

Przy zolpidemie, zopiklonie i benzodiazepinach obowiązują dodatkowe przepisy, bo to substancje psychotropowe grupy IV-P. Zgodnie z § 7 rozporządzenia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje lekarz weryfikuje historię leczenia, np. w systemie P1 albo w wywiadzie. Receptę bez badania można wystawić tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące. Wyłączenie z tych zasad dotyczy wyłącznie lekarza udzielającego świadczeń w ramach umowy z NFZ w podstawowej opiece zdrowotnej.

Termin realizacji recepty na substancję psychotropową nie może przekroczyć 30 dni, także w przypadku e-recepty. Ponieważ ChPL ogranicza leczenie zolpidemem i zopiklonem do 4 tygodni, każdy kolejny wniosek wymaga od lekarza ponownej oceny, czy dalsze stosowanie jest uzasadnione. Często właściwszym krokiem jest wtedy wizyta u lekarza prowadzącego.