receptaai

receptaai · Popularne leki · Stabilizatory nastroju - przegląd leków stosowanych w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Stabilizatory nastroju - przegląd leków stosowanych w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Stabilizatory nastroju to leki, które w chorobie afektywnej dwubiegunowej (CHAD) leczą epizody manii lub depresji i zmniejszają ryzyko kolejnych nawrotów. Najczęściej zalicza się do nich lit, lamotryginę, walproinian i karbamazepinę; w CHAD stosuje się też kwetiapinę z grupy leków przeciwpsychotycznych. Każdy z tych leków ma inne wskazania według ChPL i inny zestaw badań kontrolnych.

Co łączy leki nazywane stabilizatorami nastroju

Stabilizatory nastroju nie są jedną klasą chemiczną. To nazwa praktyczna dla leków, które pomagają utrzymać nastrój w bezpiecznym zakresie u osób z chorobą afektywną dwubiegunową. Lit stosuje się w postaci węglanu litu. Lamotrygina, walproinian i karbamazepina są lekami przeciwpadaczkowymi, które mają też zarejestrowane wskazania w CHAD. Kwetiapina to lek przeciwpsychotyczny, którego ChPL obejmuje zarówno epizody choroby, jak i zapobieganie nawrotom.

Wszystkie wymienione substancje w postaciach doustnych wydaje się na receptę (Rp) i żadna nie jest substancją psychotropową z urzędowego wykazu. Wybór leku, łączenie leków i dawkę ustala psychiatra, bo zależą od przebiegu choroby, przewagi epizodów manii lub depresji, chorób współistniejących i planów rodzinnych.

Porównanie: wskazania w CHAD i wymagane kontrole

Poniższe zestawienie opiera się na Charakterystykach Produktu Leczniczego produktów referencyjnych. Nie zastępuje zaleceń twojego lekarza, który może zlecić dodatkowe badania.

SubstancjaWskazanie w CHAD według ChPLCo się kontroluje
Lit (węglan litu, Lithium Carbonicum GSK)Lit leczy epizod manii, zapobiega nawrotom CHAD i zmniejsza nasilenie oraz częstość kolejnych epizodów manii; zapobiega też epizodom depresji w nawracających zaburzeniach depresyjnych.Przy licie kontroluje się stężenie litu we krwi, na początku co najmniej raz w tygodniu, a przed leczeniem ocenia się tarczycę, nerki, EKG, sód, glukozę i wapń.
Lamotrygina (np. Lamitrin)Lamotrygina u dorosłych z CHAD typu I z przewagą epizodów depresji zapobiega epizodom depresji, ale nie służy do doraźnego leczenia manii ani depresji.Przy lamotryginie najważniejsza jest obserwacja skóry, zwłaszcza w pierwszych 8 tygodniach, bo wysypka może zapowiadać ciężką reakcję skórną.
Walproinian (np. Depakine Chrono)Walproinian leczy epizody manii w CHAD, gdy lit jest przeciwwskazany lub źle tolerowany, a kontynuację można rozważyć po odpowiedzi w ostrej fazie.Przy walproinianie bada się czynność wątroby przed leczeniem i okresowo przez pierwsze 6 miesięcy, a przed leczeniem także morfologię z płytkami i krzepliwość.
Karbamazepina (np. Tegretol)Karbamazepina jest wskazana w zespole maniakalnym i w zapobieganiu nawrotom CHAD.Przy karbamazepinie wykonuje się morfologię z płytkami, retykulocyty i żelazo przed leczeniem i okresowo, badanie moczu i mocznik, a przy czynnikach ryzyka sód.
Kwetiapina (np. Ketrel)Kwetiapina leczy umiarkowane i ciężkie epizody manii oraz ciężkie epizody depresji w CHAD i zapobiega nawrotom u osób, które reagowały na nią wcześniej.Przy kwetiapinie ocenia się parametry metaboliczne na początku i regularnie w trakcie leczenia: masę ciała, glukozę i lipidy.

Badania kontrolne: po co i na co zwracać uwagę

Lit ma wąski margines między dawką skuteczną a toksyczną, dlatego dawkę wyznacza się na podstawie stężenia we krwi. Po ustabilizowaniu ChPL dopuszcza kontrole co miesiąc lub co 2 miesiące, a w remisji co 2-3 miesiące. Okresowo monitoruje się też nerki i stężenie wapnia. Lit hamuje wchłanianie zwrotne sodu w nerkach, więc w diecie potrzebna jest odpowiednia ilość soli i wody. Według ChPL biegunka i nadmierne pocenie, np. w czasie infekcji, mogą wymagać korekty leczenia przez lekarza, a leki moczopędne, inhibitory ACE czy gliflozyny zmieniają stężenie litu we krwi. Objawy zatrucia, takie jak biegunka, wymioty, drżenie, chwiejny chód, splątanie czy senność, wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i kontaktu z lekarzem. Więcej szczegółów znajdziesz w opisie litu.

Lamotrygina wymaga czujności na wysypkę. W badaniach u osób z CHAD wysypka o znacznym nasileniu występowała u około 1 na 1000 pacjentów. Ryzyko rośnie przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki i przy jednoczesnym stosowaniu walproinianu. Każdą wysypkę zgłoś lekarzowi bez zwłoki. Estrogeny, w tym antykoncepcja hormonalna, mogą obniżać stężenie lamotryginy; szczegóły w karcie lamotryginy.

Karbamazepina może obniżać liczbę płytek i białych krwinek. Gorączka, ból gardła, wysypka, owrzodzenia w jamie ustnej, łatwe siniaczenie lub wybroczyny to sygnał do natychmiastowej porady lekarskiej. U osób pochodzenia m.in. chińskiego lub tajskiego przed leczeniem rozważa się test na allel HLA-B*1502. Lek może też powodować nieskuteczność antykoncepcji hormonalnej. Pełny opis: karbamazepina.

Walproinian może wywołać ciężkie uszkodzenie wątroby, niekiedy kończące się zgonem, najczęściej w pierwszych 6 miesiącach leczenia, a bardzo rzadko także ciężkie zapalenie trzustki. Nagłe osłabienie, brak apetytu, senność, powtarzające się wymioty lub ból brzucha wymagają pilnej oceny lekarza. Lek może też zwiększać masę ciała. Więcej w opisie walproinianu. Przy kwetiapinie trzeba liczyć się z sennością i zmianami metabolicznymi, w tym wzrostem glukozy i lipidów.

ChPL litu i lamotryginy przypominają, że w CHAD pogorszenie nastroju i myśli samobójcze mogą pojawić się niezależnie od leczenia, a ścisła obserwacja jest szczególnie ważna na początku terapii i przy zmianie dawki; ChPL walproinianu również zaleca obserwację pod tym kątem. Jeśli tak się dzieje, skontaktuj się z lekarzem od razu, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Ciąża i planowanie rodziny przy stabilizatorach nastroju

To obszar, w którym leki z tej grupy różnią się najbardziej. Jeśli planujesz ciążę, omów to z psychiatrą zawczasu i nie odstawiaj leku na własną rękę, bo nawrót choroby też jest zagrożeniem. Jeśli zajdziesz w ciążę w trakcie leczenia, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym niezwłocznie.

  • Lit: ciąża jest przeciwwskazaniem, zwłaszcza w I trymestrze, bo lit zwiększa częstość wad wrodzonych, głównie serca i naczyń. Karmienie piersią w trakcie leczenia jest przeciwwskazane.
  • Walproinian: w leczeniu CHAD jest przeciwwskazany w ciąży, a u kobiet w wieku rozrodczym może być stosowany tylko przy spełnieniu warunków programu zapobiegania ciąży, z coroczną kontrolą u specjalisty. W metaanalizie ciężkie wady wrodzone wystąpiły u około 11% dzieci kobiet z padaczką leczonych walproinianem w monoterapii. ChPL zaleca też informowanie leczonych mężczyzn o możliwym ryzyku zaburzeń neurorozwojowych u dziecka.
  • Karbamazepina: narażenie w ciąży wiąże się z 2-3-krotnie większą częstością poważnych wad rozwojowych niż w populacji ogólnej. U kobiet w wieku rozrodczym ChPL dopuszcza ją tylko wtedy, gdy po rozważeniu innych metod leczenia korzyści przeważają nad ryzykiem. W wieku rozrodczym potrzebna jest skuteczna antykoncepcja w trakcie leczenia i przez dwa tygodnie po nim, przy czym antykoncepcja hormonalna może być nieskuteczna.
  • Lamotrygina: dane od ponad 8700 kobiet stosujących ją w monoterapii w I trymestrze nie wskazują na znaczące zwiększenie ryzyka poważnych wad. Stężenie leku zmienia się jednak w ciąży i po porodzie, więc wymaga to nadzoru lekarza.
  • Kwetiapina: może być stosowana w ciąży tylko wtedy, gdy korzyści uzasadniają ryzyko; noworodki matek przyjmujących ją w III trymestrze wymagają obserwacji.

Kontynuacja leczenia stabilizatorem nastroju

Jeśli psychiatra ustalił już leczenie, a twój stan jest stabilny i udokumentowany, możesz złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację. Wypełniasz formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301). Pytania dodatkowe lekarz zadaje na czacie. Gdy poprosi o dokumentację, np. aktualne wyniki badań kontrolnych, masz na odpowiedź 48 godzin.

Online przedłużamy leczenie już prowadzone, nie zaczynamy nowego i nie zmieniamy leku. Pierwsze rozpoznanie CHAD, dobór stabilizatora, pogorszenie nastroju, objawy manii, ciąża albo zaplanowana zmiana leczenia to sprawy dla psychiatry na wizycie. Wniosek nie zastępuje też corocznej kontroli u specjalisty, której wymaga program zapobiegania ciąży przy walproinianie. Decyzja należy do lekarza, który może odmówić.

Pomoc w kryzysie. Jeśli masz myśli samobójcze albo jesteś w kryzysie, nie czekaj na e-konsultację - zadzwoń:

  • 116 123 - dla dorosłych w kryzysie, całodobowo i bezpłatnie
  • 800 70 2222 - Centrum Wsparcia, całodobowo i bezpłatnie
  • 112 - gdy życie jest bezpośrednio zagrożone

Substancje z tej grupy

Źródła

E-Recepta Psychiatryczna - 250,00 zł. Wniosek wypełnisz w kilka minut.
Złóż wniosek o kontynuację

Najczęstsze pytania

Publikacja: 2026-11-19. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.