Lek Afobam w praktyce: alprazolam, jego ryzyko i zasady recepty

Czym jest Afobam i jak działa alprazolam

Afobam to nazwa handlowa produktu firmy Egis Pharmaceuticals PLC. Substancją czynną jest alprazolam, czyli triazolobenzodiazepina (kod ATC N05BA12). Ten sam związek znajdziesz w innych preparatach, opisanych zbiorczo na stronie o alprazolamie jako substancji.

Benzodiazepiny mają jakościowo podobny profil: działają przeciwlękowo, uspokajająco i nasennie, rozluźniają mięśnie i hamują drgawki. Mechanizm polega na nasileniu hamującego działania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) w mózgu. Poszczególne substancje różnią się głównie farmakokinetyką, czyli tym, jak szybko się wchłaniają i jak długo zostają w organizmie. Porównanie całej grupy zawiera opis leków z rodziny benzodiazepin.

Afobam łagodzi objawy lęku, ale nie usuwa jego przyczyny. ChPL zaznacza, że po zakończeniu kuracji objawy mogą wrócić. Dlatego w leczeniu zaburzeń lękowych benzodiazepina jest zwykle krótkim dodatkiem, a podstawę stanowi plan ustalony z psychiatrą prowadzącym.

Afobam na co jest przepisywany, a w czym nie pomoże

Charakterystyka Produktu Leczniczego wymienia jedno wskazanie: krótkotrwałe leczenie objawowe stanów lękowych u osób dorosłych. Dotyczy to wyłącznie ciężkich zaburzeń, w których objawy są nasilone, uniemożliwiają normalne funkcjonowanie albo są dla pacjenta bardzo uciążliwe.

Afobam nie jest lekiem na depresję. ChPL ostrzega, że benzodiazepin nie należy przepisywać w monoterapii depresji, bo może to wywołać próby samobójcze albo zwiększyć ich ryzyko. U osób z depresją zgłaszano po alprazolamie epizody hipomanii i manii. Benzodiazepiny nie są też wskazane w podstawowym leczeniu psychoz.

Leku nie stosuje się u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, bo nie potwierdzono w tej grupie ani bezpieczeństwa, ani skuteczności.

Moce tabletek i ramy czasowe kuracji

W obrocie są tabletki Afobam w trzech mocach: 0,25 mg, 0,5 mg i 1 mg. Tabletki zawierają laktozę, dlatego lek nie powinien być stosowany przy rzadkiej dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy lub zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy.

Dawkę dobiera lekarz indywidualnie, na podstawie nasilenia objawów i reakcji na leczenie. Nie znajdziesz tu schematu przyjmowania, bo zależy on od wieku, pracy wątroby i nerek oraz pozostałych leków. Osoby starsze i osłabione zwykle potrzebują mniejszych dawek, bo łatwiej u nich o chwiejność i nadmierne uspokojenie.

ChPL wyznacza ramę czasową: najmniejsza skuteczna dawka, możliwie najkrótszy czas, maksymalnie 2-4 tygodnie. Przedłużenie leczenia wymaga wcześniejszej oceny stanu pacjenta przez specjalistę. Kuracji nie przerywa się nagle: dawkę zmniejsza się stopniowo, według planu lekarza, żeby uniknąć objawów odstawiennych.

Kiedy alprazolam zaczyna działać i ile zostaje w organizmie

Po połknięciu tabletki alprazolam wchłania się z przewodu pokarmowego, a najwyższe stężenie we krwi osiąga po 1-2 godzinach. Okres półtrwania wynosi 12-15 godzin, a u osób w podeszłym wieku średnio 16 godzin.

Okres półtrwania to czas, po którym stężenie leku spada o połowę. Nie jest tym samym co długość odczuwalnego działania, która zależy od dawki, wieku, pracy wątroby i innych przyjmowanych leków. Według ChPL w czasie leczenia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, niezależnie od tego, jak długo odczuwasz działanie tabletki.

ChPL opisuje też niepamięć następczą, czyli luki w pamięci zdarzeń po przyjęciu leku. Pojawia się zwykle kilka godzin po dawce, a producent zaleca wtedy zapewnienie 7-8 godzin nieprzerwanego snu.

Skutki uboczne Afobamu według ChPL

Większość działań niepożądanych wynika z nadmiernego działania alprazolamu. Pojawiają się głównie na początku leczenia i słabną z czasem albo po zmniejszeniu dawki przez lekarza. Częstość poniżej pochodzi z tabeli w punkcie 4.8 ChPL Afobam.

• Bardzo często (co najmniej 1 osoba na 10): uspokojenie i senność, ataksja, zaburzenia pamięci i mowy, zawroty i bóle głowy, depresja, zaparcia, suchość w ustach, zmęczenie, drażliwość.
• Często (od 1 na 100 do 1 na 10): splątanie i dezorientacja, lęk, bezsenność, nerwowość, spadek libido, zmniejszony apetyt, zaburzenia równowagi, koordynacji i koncentracji, nadmierna potrzeba snu, letarg, drżenie, nieostre widzenie, nudności, zmiany masy ciała.
• Niezbyt często (od 1 na 1000 do 1 na 100): mania, omamy, gniew, pobudzenie, uzależnienie, niepamięć, osłabienie siły mięśniowej, nieregularne miesiączki, zespół odstawienia.

Reakcje paradoksalne i osoby starsze

ChPL opisuje reakcje paradoksalne: niepokój ruchowy, pobudzenie, agresję, gniew, koszmary senne, omamy, urojenia albo zachowania nietypowe dla danej osoby. Ryzyko jest większe u dzieci i seniorów. Gdy takie objawy wystąpią, lek należy odstawić, więc powiedz o nich lekarzowi od razu.

U osób starszych sedacja i osłabienie mięśni zwiększają ryzyko upadków, często z poważnymi skutkami. Mniejsze dawki zaleca się też przy przewlekłej niewydolności oddechowej, bo benzodiazepina może osłabić oddychanie.

Afobam a alkohol, inne leki i jazda samochodem

ChPL mówi wprost: w czasie stosowania Afobamu nie wolno spożywać alkoholu. Alkohol i alprazolam sumują działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy, łącznie z depresją oddechową. Zgony po przedawkowaniu odnotowywano wtedy, gdy alprazolam był nadużywany razem z alkoholem, opioidami lub innymi benzodiazepinami.

Szczególnie groźne jest połączenie z opioidami, także zawartymi w lekach przeciwbólowych i przeciwkaszlowych: może prowadzić do głębokiego uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki i zgonu. Działanie hamujące nasilają również leki nasenne, przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe i uspokajające leki przeciwhistaminowe.

Alprazolam jest rozkładany w wątrobie przez enzym CYP3A4. Leki hamujące ten enzym podnoszą jego stężenie. ChPL nie zaleca łączenia z azolowymi lekami przeciwgrzybiczymi (np. ketokonazolem, itrakonazolem), a przy fluwoksaminie, fluoksetynie, sertralinie, doustnej antykoncepcji, diltiazemie czy antybiotykach makrolidowych wymaga szczególnej ostrożności. Podaj lekarzowi pełną listę leków, także tych kupionych samodzielnie, i suplementów.

Według ChPL Afobam ma znaczny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Sedacja, niepamięć, gorsza koncentracja i osłabienie mięśni sprawiają, że producent zaleca ostrzec pacjentów, by w czasie leczenia nie prowadzili pojazdów i nie obsługiwali maszyn. Niewyspanie dodatkowo obniża czujność.

Czy Afobam uzależnia i dlaczego trafił na listę psychotropów

Alprazolam jest substancją psychotropową. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych figuruje w grupie IV-P, razem z innymi benzodiazepinami.

Uzależnienie psychiczne i fizyczne może rozwinąć się także przy dawkach leczniczych i u osób bez szczególnych czynników ryzyka. Ryzyko rośnie z dawką, z czasem leczenia i przy stosowaniu kilku benzodiazepin naraz. Bardziej narażone są osoby, które w przeszłości nadużywały alkoholu lub leków, w tym opioidów.

Po wytworzeniu zależności nagłe odstawienie może wywołać ból głowy i mięśni, skrajny lęk, napięcie, niepokój, dezorientację i drażliwość, a w niektórych przypadkach derealizację, nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk, omamy albo napady padaczkowe. Możliwe jest też zjawisko z odbicia, czyli powrót lęku i bezsenności. Dlatego leku nie odstawiasz samodzielnie z dnia na dzień.

ChPL zwraca uwagę na jeszcze jedno ryzyko: tabletki mogą trafić do osoby, której ich nie przepisano. Przechowuj je tak, by nikt inny nie miał do nich dostępu, a niewykorzystanych pozbądź się zgodnie ze wskazówkami farmaceuty.

Przeciwwskazania wymienione w ChPL Afobam

Afobamu nie wolno stosować, jeśli dotyczy cię którakolwiek z poniższych sytuacji:

• nadwrażliwość na alprazolam, inne benzodiazepiny lub składnik pomocniczy tabletek,
• miastenia (myasthenia gravis),
• ciężka niewydolność oddechowa,
• zespół bezdechu w czasie snu,
• ciężka niewydolność wątroby,
• wiek poniżej 18 lat.

Ostrożność przy innych chorobach i w ciąży

Szczególnej ostrożności wymagają m.in. ostra jaskra z zamkniętym kątem przesączania, choroby nerek, łagodna lub umiarkowana niewydolność wątroby oraz uzależnienie od alkoholu lub leków w przeszłości.

Alprazolam nie jest zalecany w ciąży ani u kobiet, które ją planują. Przyjmowany pod koniec ciąży może u noworodka wywołać zespół wiotkiego dziecka albo objawy odstawienia. W okresie karmienia piersią alprazolamu nie należy stosować. Jeśli zajdziesz w ciążę w trakcie leczenia, powiedz o tym lekarzowi.

Zamienniki Afobamu i koszt leczenia

Odpowiednikiem jest preparat z tą samą substancją czynną. Alprazolam występuje w Polsce m.in. pod nazwami Xanax, Xanax SR, Alprox, Alpragen, Alpraxil, Neurol i Zomiren. Część z nich to tabletki o przedłużonym lub zmodyfikowanym uwalnianiu, które uwalniają substancję inaczej niż zwykłe tabletki Afobam, więc nie są zamiennikiem jeden do jednego.

Zamianę preparatu ustala lekarz albo, w granicach recepty, farmaceuta. Nie przyjmuj dwóch preparatów alprazolamu ani alprazolamu z inną benzodiazepiną na własną rękę: według ChPL zwiększa to ryzyko uzależnienia.

Cena zależy od mocy, wielkości opakowania i apteki. Aktualne ceny i ewentualną refundację sprawdzisz w wykazie leków refundowanych publikowanym przez Ministra Zdrowia albo bezpośrednio w aptece.

Recepta na Afobam: przepisy i możliwości online

Afobam wydaje się na receptę Rp, ale jako preparat z substancją psychotropową grupy IV-P podlega dodatkowym przepisom. Termin realizacji recepty na substancje psychotropowe wynosi 30 dni, także w postaci elektronicznej (art. 96a ust. 7 pkt 4 Prawa farmaceutycznego). ChPL zaleca przy tym przepisywanie możliwie najmniejszej ilości leku.

Afobamu nie kupisz bez recepty. Tabletki oferowane w sieci bez przepisu pochodzą z nielegalnych źródeł i mogą być podróbkami o nieznanym składzie i dawce.

Przez internet możliwa jest wyłącznie kontynuacja leczenia, które już prowadzisz i masz udokumentowane. Rozpoznanie i pierwszy dobór leku należą do psychiatry na wizycie. Przy recepcie wystawianej bez badania na lek z grupy IV-P obowiązuje § 7 ust. 2b rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje: od ostatniego zbadania pacjenta mogą minąć najwyżej 3 miesiące. Lekarz sprawdza też historię leczenia w systemie P1 albo w wywiadzie.

W receptaai składasz wniosek o e-receptę psychiatryczną przez formularz z wywiadem. Ocenia go lekarz, a dodatkowe pytania zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, np. gdy ostatnie badanie było ponad 3 miesiące temu albo dotychczasowa ilość leku powinna jeszcze wystarczyć. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły opisuje tekst o recepcie na dalsze leczenie.

Jeśli lęk narasta mimo leczenia albo masz wrażenie, że bez tabletki nie dajesz rady, skontaktuj się z psychiatrą prowadzącym. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.